Ayodhya Kanda Sarga 104 – ayōdhyākāṇḍa caturuttaraśatatamaḥ sargaḥ
|| rāmabharatasaṁvādaḥ ||
taṁ tu rāmaḥ samājñāya bhrātaraṁ guruvatsalam |
lakṣmaṇēna saha bhrātrā praṣṭuṁ samupacakramē || 1 ||
kimētadicchēyamahaṁ śrōtuṁ pravyāhr̥taṁ tvayā |
yasmāttvamāgatō dēśamimaṁ cīrajaṭājinī || 2 ||
kiṁ nimittamimaṁ dēśaṁ kr̥ṣṇājinajaṭādharaḥ |
hitvā rājyaṁ praviṣṭastvaṁ tatsarvaṁ vaktumarhasi || 3 ||
ityuktaḥ kaikayīputraḥ kākutsthēna mahātmanā |
pragr̥hya balavadbhūyaḥ prāñjalirvākyamabravīt || 4 ||
āryaṁ tātaḥ parityajya kr̥tvā karma suduṣkaram |
gataḥ svargaṁ mahābāhuḥ putraśōkābhipīḍitaḥ || 5 ||
striyā niyuktaḥ kaikēyyā mama mātrā parantapa |
cakāra sumahatpāpamidamātmayaśōharam || 6 ||
sā rājyaphalamaprāpya vidhavā śōkakarśitā |
patiṣyati mahāghōrē nirayē jananī mama || 7 ||
tasya mē dāsabhūtasya prasādaṁ kartumarhasi |
abhiṣiñcasva cādyaiva rājyēnapa maghavāniva || 8 ||
imāḥ prakr̥tayaḥ sarvā vidhavā mātaraśca yāḥ |
tvatsakāśamanuprāptāḥ prasādaṁ kartumarhasi || 9 ||
tadānupūrvyā yuktaṁ ca yuktaṁ cātmani mānada |
rājyaṁ prāpnuhi dharmēṇa sakāmān suhr̥daḥ kuru || 10 ||
bhavatvavidhavā bhūmiḥ samagrā patinā tvayā |
śaśinā vimalēnēva śāradī rajanī yathā || 11 ||
ēbhiśca sacivaiḥ sārdhaṁ śirasā yācitō mayā |
bhrātuḥ śiṣyasya dāsasya prasādaṁ kartumarhasi || 12 ||
tadidaṁ śāśvataṁ pitryaṁ sarvaṁ prakr̥timaṇḍalam |
pūjitaṁ puruṣavyāghra nātikramitumarhasi || 13 ||
ēvamuktvā mahābāhuḥ sabāṣpaḥ kaikayīsutaḥ |
rāmasya śirasā pādau jagrāha vidhivatpunaḥ || 14 ||
taṁ mattamiva mātaṅgaṁ niḥśvasantaṁ punaḥpunaḥ |
bhrātaraṁ bharataṁ rāmaḥ pariṣvajyēdamabravīt || 15 ||
kulīnaḥ sattvasampannastējasvī caritavrataḥ |
rājyahētōḥ kathaṁ pāpamācarēttvadvidhō janaḥ || 16 ||
na dōṣaṁ tvayi paśyāmi sūkṣmamapyarisūdana |
na cāpi jananīṁ bālyāttvaṁ vigarhitumarhasi || 17 ||
kāmakārō mahāprājña gurūṇāṁ sarvadā:’nagha |
upapannēṣu dārēṣu putrēṣu ca vidhīyatē || 18 ||
vayamasya yathā lōkē saṅkhyātāḥ saumya sādhubhiḥ |
bhāryāḥ putrāśca śiṣyāśca tvamanu jñātumarhasi || 19 ||
vanē vā cīravasanaṁ saumya kr̥ṣṇājināmbaram |
rājyē vā:’pi mahārājō māṁ vāsayitumīśvaraḥ || 20 ||
yāvatpitari dharmajñē gauravaṁ lōkasatkr̥tam |
tāvaddharmabhr̥tāṁ śrēṣṭha jananyāmapi gauravam || 21 ||
ētābhyāṁ dharmaśīlābhyāṁ vanaṁ gacchēti rāghava |
mātāpitr̥bhyāmuktō:’haṁ kathamanyat samācarē || 22 ||
tvayā rājyamayōdhyāyāṁ prāptavyaṁ lōkasatkr̥tam |
vastavyaṁ daṇḍakāraṇyē mayā valkalavāsasā || 23 ||
ēvaṁ kr̥tvā mahārājō vibhāgaṁ lōkasannidhau |
vyādiśya ca mahātējāḥ divaṁ daśarathō gataḥ || 24 ||
sa ca pramāṇaṁ dharmātmā rājā lōkagurustava |
pitrā dattaṁ yathābhāgamupabhōktuṁ tvamarhasi || 25 ||
caturdaśasamāḥ saumya daṇḍakāraṇyamāśritaḥ |
upabhōkṣyē tvahaṁ dattaṁ bhāgaṁ pitrā mahātmanā || 26 ||
yadabravīnmāṁ naralōkasatkr̥taḥ
pitā mahātmā vibudhādhipōpamaḥ |
tadēva manyē paramātmanō hitam
na sarvalōkēśvarabhāvamapyaham || 27 ||
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīyē ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē caturuttaraśatatamaḥ sargaḥ || 104 ||
